دستگاه اسکلتی-عضلانی (Musculoskeletal System) یکی از مهمترین سیستمهای بدن است که از استخوانها، مفاصل، غضروفها، عضلات، تاندونها، لیگامانها و سایر بافتهای همبند تشکیل شده است. این مجموعه علاوه بر حفظ ساختار بدن، نقش اساسی در حرکت، تعادل، تحمل وزن و انجام فعالیتهای روزمره ایفا میکند.
بیماریها و آسیبهای ارتوپدی میتوانند در اثر افزایش سن، فرسایش طبیعی مفاصل، آسیبهای ورزشی، ضربه، بیماریهای التهابی، اختلالات مادرزادی یا بیماریهای متابولیک ایجاد شوند. این اختلالات معمولاً با علائمی مانند درد، محدودیت حرکت، تورم، کاهش عملکرد مفصل و افت کیفیت زندگی همراه هستند و در صورت عدم درمان مناسب، ممکن است منجر به ناتوانی عملکردی شوند.
درمان بیماریهای ارتوپدی بر اساس نوع بیماری، شدت آسیب و شرایط بیمار انتخاب میشود و ممکن است شامل درمانهای دارویی، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی، تزریقات داخل مفصلی، جراحی و در برخی موارد، استفاده از روشهای نوین پزشکی بازساختی باشد. انتخاب مناسبترین روش درمانی نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص ارتوپدی و بررسی جامع وضعیت بیمار است.
سلولدرمانی در بیماریهای ارتوپدی
پزشکی بازساختی (Regenerative Medicine) طی سالهای اخیر به یکی از حوزههای مهم تحقیقات ارتوپدی تبدیل شده است. در این میان، سلولدرمانی با هدف کمک به ترمیم بافتهای آسیبدیده، کاهش التهاب و بهبود عملکرد مفاصل و سایر ساختارهای اسکلتی-عضلانی مورد مطالعه قرار گرفته است.
برخلاف تصور رایج، مکانیسم اصلی اثر سلولدرمانی صرفاً جایگزینی سلولهای از دسترفته نیست. شواهد علمی نشان میدهد که سلولهای مورد استفاده، بهویژه سلولهای استرومایی مزانشیمی (Mesenchymal Stromal Cells; MSCs)، عمدتاً از طریق ترشح فاکتورهای زیستفعال (Bioactive Factors)، تعدیل پاسخ ایمنی (Immunomodulation)، کاهش التهاب، تحریک رگزایی (Angiogenesis) و حمایت از فرآیندهای ترمیم بافت اثرات خود را اعمال میکنند.
مطالعات بالینی در سالهای اخیر نشان دادهاند که سلولدرمانی در برخی بیماریهای اسکلتی-عضلانی مانند استئوآرتریت (Osteoarthritis)، آسیبهای غضروفی، آسیبهای تاندونی و برخی ضایعات استخوانی نتایج امیدوارکنندهای داشته است. با این حال، میزان اثربخشی این روش به عوامل متعددی از جمله نوع بیماری، شدت آسیب، سن بیمار، شرایط عمومی سلامت و پروتکل درمانی بستگی دارد و همچنان تحقیقات برای تعیین جایگاه دقیق آن ادامه دارد.
بنابراین، سلولدرمانی باید بهعنوان یکی از گزینههای درمانی بالقوه و نه جایگزینی برای تمامی روشهای استاندارد درمان در نظر گرفته شود و تصمیمگیری درباره استفاده از آن تنها پس از ارزیابی دقیق توسط تیم تخصصی امکانپذیر است.
کلینیک ارتوپدی مرکز سلولدرمانی پژوهشگاه رویان خدمات ارزیابی، مشاوره و بررسی درمانی بیماران مبتلا به طیف وسیعی از بیماریها و آسیبهای اسکلتی-عضلانی را ارائه میدهد. این بیماریها ممکن است در اثر فرآیندهای دژنراتیو، آسیبهای تروماتیک، بیماریهای التهابی، اختلالات خونرسانی یا آسیبهای ورزشی ایجاد شوند و در صورت عدم درمان مناسب، موجب درد مزمن، کاهش عملکرد مفصل و محدودیت فعالیتهای روزمره شوند.
استئوآرتریت (Osteoarthritis)
استئوآرتریت یا آرتروز، شایعترین بیماری دژنراتیو مفاصل است که با تخریب تدریجی غضروف مفصلی، تغییرات استخوان زیر غضروف، التهاب خفیف سینوویال و تشکیل استئوفیتها شناخته میشود. برخلاف تصور گذشته، امروزه استئوآرتریت تنها یک بیماری ناشی از فرسایش غضروف محسوب نمیشود، بلکه بیماری کل مفصل (Whole Joint Disease) است که تمامی اجزای مفصل از جمله غضروف، استخوان، غشای سینوویال، لیگامانها و عضلات اطراف را درگیر میکند.
شایعترین علائم این بیماری شامل درد هنگام حرکت، خشکی مفصل، کاهش دامنه حرکتی، تورم و کاهش توانایی انجام فعالیتهای روزانه است. درمان بر اساس شدت بیماری شامل اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن، فیزیوتراپی، دارودرمانی، تزریقات داخل مفصلی و در مراحل پیشرفته جراحی تعویض مفصل است. در سالهای اخیر، سلولدرمانی نیز بهعنوان یکی از روشهای نوین پزشکی بازساختی برای کمک به کاهش التهاب و بهبود عملکرد مفصل در بیماران منتخب مورد مطالعه قرار گرفته است.
آسیبهای غضروف مفصلی (Articular Cartilage Injuries)
غضروف مفصلی بافتی تخصصیافته است که سطح مفاصل را پوشانده و حرکت روان استخوانها را امکانپذیر میکند. به دلیل نداشتن عروق خونی، توانایی ترمیم طبیعی این بافت بسیار محدود است و آسیبهای غضروفی در صورت عدم درمان میتوانند زمینهساز آرتروز زودرس شوند.
آسیب غضروف ممکن است در اثر ضربه، فعالیتهای ورزشی، ناپایداری مفصل یا فرسایش تدریجی ایجاد شود. بیماران معمولاً از درد، قفل شدن مفصل، احساس گیر کردن و کاهش عملکرد مفصل شکایت دارند. بسته به وسعت آسیب، درمان میتواند شامل فیزیوتراپی، روشهای جراحی حفظ غضروف و در برخی بیماران، استفاده از فناوریهای پزشکی بازساختی و سلولدرمانی باشد.
آسیبهای تاندون و لیگامان (Tendon and Ligament Injuries)
تاندونها و لیگامانها نقش مهمی در انتقال نیرو، حفظ پایداری مفاصل و انجام حرکات طبیعی بدن دارند. آسیب این ساختارها، بهویژه در ورزشکاران یا افراد فعال، از شایعترین مشکلات ارتوپدی محسوب میشود.
پارگی یا آسیب مزمن تاندونها و لیگامانها میتواند موجب درد، بیثباتی مفصل، ضعف عضلانی و محدودیت عملکرد شود. درمان بر اساس شدت آسیب شامل استراحت، توانبخشی، فیزیوتراپی، درمان دارویی، تزریقات درمانی و در موارد شدید، جراحی است. در برخی شرایط، روشهای پزشکی بازساختی نیز با هدف حمایت از روند ترمیم بافت در حال بررسی و استفاده هستند.
نکروز آواسکولار سر فمور (Avascular Necrosis of the Femoral Head)
نکروز آواسکولار یا استئونکروز سر استخوان ران، بیماریای است که در اثر کاهش یا قطع خونرسانی به استخوان ایجاد میشود. در نتیجه این اختلال، سلولهای استخوانی بهتدریج از بین رفته و در صورت پیشرفت بیماری، احتمال فروریزش سر استخوان و تخریب مفصل ران افزایش مییابد.
این بیماری ممکن است با عواملی مانند مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها، ضربه، مصرف الکل، برخی بیماریهای خونی یا اختلالات متابولیک مرتبط باشد. درمان بسته به مرحله بیماری متفاوت است و از درمانهای محافظهکارانه تا جراحی و در برخی بیماران، استفاده از روشهای بازساختی برای حفظ مفصل را شامل میشود.
تأخیر در جوش خوردن و عدم جوش خوردن شکستگیها (Delayed Union & Nonunion)
در اغلب بیماران، شکستگی استخوان طی یک روند طبیعی ترمیم میشود، اما در برخی موارد این روند با تأخیر مواجه شده یا بهطور کامل متوقف میشود. این وضعیت که بهترتیب Delayed Union و Nonunion نامیده میشود، میتواند موجب درد مداوم، کاهش عملکرد اندام و نیاز به درمانهای پیشرفتهتر شود.
عواملی مانند عفونت، خونرسانی ناکافی، بیثباتی محل شکستگی، مصرف دخانیات، دیابت و برخی بیماریهای زمینهای خطر بروز این عارضه را افزایش میدهند. درمان شامل تثبیت مناسب شکستگی، اصلاح عوامل زمینهای، پیوند استخوان و در برخی بیماران، استفاده از روشهای پزشکی بازساختی با هدف کمک به ترمیم استخوان است.
کلینیک ارتوپدی مرکز سلولدرمانی پژوهشگاه رویان با بهرهگیری از رویکردهای نوین پزشکی بازساختی، خدمات تخصصی متنوعی را برای بیماران مبتلا به بیماریها و اختلالات اسکلتی-عضلانی ارائه میدهد. انتخاب هر روش درمانی پس از ارزیابی دقیق بیمار، بررسی سوابق پزشکی، یافتههای تصویربرداری و بر اساس اندیکاسیونهای علمی و نظر پزشک متخصص انجام میشود.
سلولدرمانی بیماریهای استخوان و مفاصل
سلولدرمانی یکی از روشهای نوین پزشکی بازساختی است که در آن از سلولهای بنیادی مزانشیمی مشتق از مغز استخوان خود بیمار (Autologous Bone Marrow-Derived Mesenchymal Stromal Cells) برای کمک به بهبود عملکرد مفاصل و کاهش علائم برخی بیماریهای اسکلتی-عضلانی استفاده میشود.
در مرکز سلولدرمانی پژوهشگاه رویان، این خدمت برای بیماران منتخب مبتلا به:
· استئوآرتریت (آرتروز) مفصل زانو
· استئوآرتریت مفصل لگن
· استئوآرتریت مفصل مچ پا
· استئوآرتریت مفصل شانه
و پس از ارزیابی دقیق توسط تیم تخصصی ارائه میشود.
بر اساس نتایج بهدستآمده از بیماران تحت درمان در این مرکز، در بخشی از بیماران مبتلا به آرتروز، کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل مشاهده شده است. با این حال، میزان پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت بوده و به عواملی مانند شدت بیماری، شرایط عمومی بیمار و وضعیت مفصل بستگی دارد. بنابراین، نتایج درمان برای همه بیماران یکسان نیست و ارزیابی تخصصی پیش از درمان ضروری است.
نکته مهم: اگر قرار است جمله «۶۰ تا ۷۰ درصد بیماران، ۵۰ تا ۶۰ درصد بهبودی داشتهاند» را در سایت منتشر کنید، بهتر است حتماً به منبع داخلی (مقاله منتشرشده، گزارش نتایج یا داده پژوهشگاه) ارجاع دهید. بدون منبع، از نظر علمی و حقوقی بهتر است از بیان این آمار خودداری شود.
پلاسمای غنی از پلاکت (Platelet-Rich Plasma | PRP)
PRP یکی از روشهای پزشکی بازساختی است که در آن پلاسمای غنی از پلاکت از خون خود بیمار تهیه شده و پس از آمادهسازی، در ناحیه آسیبدیده تزریق میشود. پلاکتها حاوی فاکتورهای رشد متعددی هستند که در فرآیندهای ترمیم بافت و کاهش التهاب نقش دارند.
در کلینیک ارتوپدی پژوهشگاه رویان، تزریق PRP برای بیماران منتخب مبتلا به استئوآرتریت زانو، لگن و مچ پا و سایر موارد دارای اندیکاسیون، پس از ارزیابی پزشک متخصص انجام میشود.
طب سوزنی (Acupuncture)
طب سوزنی بهعنوان یکی از روشهای مکمل درمان، در برخی بیماران مبتلا به اختلالات عضلانی-اسکلتی، دردهای مفصلی و برخی مشکلات مرتبط با سیستم حرکتی، با هدف کمک به کاهش درد، بهبود عملکرد و ارتقای کیفیت زندگی مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین در برخی بیماران، در کنار سایر مداخلات درمانی، میتواند در برنامههای کنترل وزن نیز بهکار رود.
ورزشدرمانی و فیزیوتراپی
ورزشدرمانی و فیزیوتراپی از ارکان اصلی درمان بسیاری از بیماریهای ارتوپدی و روماتولوژیک هستند. در این کلینیک، برنامههای درمانی متناسب با نوع بیماری، شدت علائم و وضعیت عملکردی هر بیمار طراحی میشوند تا به کاهش درد، افزایش دامنه حرکتی، تقویت عضلات و بهبود عملکرد مفاصل کمک کنند.
تزریقهای داخل مفصلی
در مواردی که بر اساس نظر پزشک متخصص اندیکاسیون وجود داشته باشد، از روشهای مختلف تزریق داخل مفصلی از جمله محصولات مبتنی بر هیالورونیک اسید (ژلهای داخل مفصلی) و سایر فرآوردههای مورد تأیید، با هدف کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و افزایش کیفیت زندگی بیماران مبتلا به آرتروز استفاده میشود.