پوکی استخوان

بیماری استئوپروز (پوکی استخوان)

استئوپروز یا پوکی استخوان به‌عنوان شایع‌ترین بیماری متابولیک استخوان شناخته می‌شود که منجر به ضعیف و شکننده شدن استخوان‌ها می‌شود، که این ضعف و شکنندگی منجر به شکستن استخوان‌ها حتی با فشارهای خفیف نظیر بلند کردن اجسام و یا سرفه کردن می‌شود. این شکستگی‌ها عمدتا در استخوان‌هایی نظیر لگن، مچ دست و یا ستون فقرات ایجاد می‌شود.

پوکی استخوان دو نوع است: 

  1. نوع اولیه که در خانم‌ها پس از سن یائسگی دیده می‌شود.
  2. نوع ثانویه که به دنبال بیماری‌های کاهش دهنده تراکم استخوان نظیر مصرف طولانی مدت کورتون ایجاد می‌شود.

عامل ایجاد استئوپروز

استخوان یک بافت زنده است که به‌طور دایم در حال بازسازی است. زمانی‌که بازسازی استخوان کم‌تر از میزان برداشت آن باشد، استئوپروز (پوکی استخوان) رخ می‌دهد. 

این عارضه در اثر عوامل مختلفی نظیر 
ارث و یا افزایش سن یا تغذیه نامناسب و کمبود املاح بدنی نظیر کلسیم و فسفر رخ می‌دهد.

تشخیص

بر اساس معیارهای بیان شده توسط فدراسیون بین المللی استئوپروز(NOF)  بهترین روش برای تشخیص بیماری خاموش استئوپروز سنجش تراکم مواد معدنی استخوان توسط روش‌های رادیولوژیک می‌باشد. بر اساس این روش با استفاده از تصویر برداری اشعه ایکس از مناطق ستون مهره‌ها و سر استخوان ران (لگن) میزان تراکم استخوانی این نواحی سنجیده شده و با تراکم استخوانی یک فرد بالغ سالم سنجیده می‌شود.

سلول بنیادی مزانشیمی درمان پوکی استخوان چیست؟

سلول‌های بنیادی مزانشیمی که به‌عنوان منبع جدیدی برای درمان استئوپروز شناخته می‌شوند نوعی سلول بنیادی هستند که علاوه بر تولید عوامل رشد، قابلیت تبدیل شدن به سلول‌های دیگر مانند سلول‌های استخوانی و سلول‌های غضروفی را دارا می‌باشند. این سلول‌ها از منابع مختلفی نظیر مغز استخوان بدست می‌آیند و با دارا بودن قابلیت‌های ذکر شده منابع مناسبی جهت درمان بیماری‌های تخریب کننده ای نظیر استئوپروز می‌باشند.

درمان‌های رایج استئوپروز

درمان‌های رایج استئوپروز عبارتند از درمان‌های غیر دارویی (مانند ورزش یا تغییر سبک زندگی) و دارویی.

با این‌حال این درمان‌ها از محدودیت‌هایی برخوردارند. چنان‌که یا اثر تسکینی دارند و بر روند پیشرفت بیماری هیچ تأثیری ندارند، در نتیجه به ‌مرور زمان از قدرت درمانی آن‌ها کاسته می‌شود و یا محدودیت زمانی و سنی دارند و نمی‌توان به‌طور مداوم از آن‌ها استفاده نمود.

سلول درمانی استئوپروز چیست؟

امروزه گرایش زیادی برای استفاده از پزشکی بازساختی به ‌ویژه سلول‌های بنیادی در درمان بیماری‌های تخریب کننده‌ای نظیر استئوپروز وجود دارد. همان طور که گفته شد، سلول‌های بنیادی، سلول‌های چند قابلیتی بوده و در بافت‌های مختلف، به ‌ویژه مغز استخوان و بافت چربی یافت می‌شوند. این سلول‌ها توانایی تمایز به سلول‌های استخوانی، سلول‌های چربی و سلول‌های غضروفی را دارند. سلول‌های بنیادی خودی به‌ راحتی از بافت‌ها جدا شده و در درمان مورد استفاده قرار می‌گیرند. با این وجود، به کارگیری سلول‌های غیرخودی نیز امکان‌پذیر می‌باشد.

سلول درمانی جهت درمان کاهش تراکم استخوان در بیماران ۱۶ تا ۷۵ سال کاربرد دارد.

سابقه سلول درمانی پوکی استخوان در دنیا

سلول درمانی اولین بار در کشور چین و با استفاده از سلول‌های بنیادی مشتق از بند ناف برای درمان استئوپروز در ۸ بیمار مورد استفاده واقع شدند. نتایج این درمان نشان دهنده بهبود تراکم استخوان در بیمارانی بود که به سایر درمان‌های رایج پاسخ نداده بودند. به تدریج استفاده از سلول‌های بنیادی مشتق شده از مغز استخوان و یا بافت چربی جای تزریق سلول‌های بنیادی مشتق از بند ناف را گرفت.
پس از آن مطالعات متعددی ایمنی و اثربخشی نسبی سلول درمانی را در بیماران مبتلا به پوکی استخوان نشان دادند. به‌عنوان مثال در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۸ در اسپانیا انجام شد از سلول‌های بنیادی مشتق از بافت چربی در درمان استئوپروز استفاده شد و تراکم استخوان در تمامی بیماران مورد پیوند واقع شده افزایش یافت.

استفاده در جمعیت‌های خاص

  • بارداری و شیردهی

    در این دوران توصیه نمی‌شود.

  • اطفال

    ایمنی و اثربخشی سلول درمانی در شیرخواران و کودکان کم‌تر از ۱۶ سال اثبات نشده است و توصیه نمی‌شود.

  • سالمندان

    در مطالعات بالینی که در مورد سلول درمانی انجام‌شده، تعداد کافی از افراد ۷۵ سال و بالاتر شرکت نداشته‌اند تا بتوان مشخص نمود که آیا این افراد نسبت به افراد جوان‌تر پاسخ متفاوتی به درمان می‌دهند یا خیر.

آماده سازی بیمار برای سلول درمانی

  • بیمار بر اساس فرم‌های مشخص ویزیت شده و در صورت داشتن معیارهای لازم برای سلول درمانی، تمام اطلاعات لازم در مورد نحوه سلول درمانی، میزان اثربخشی و عوارض احتمالی توسط پزشک متخصص یا پزشک مشاور سلول درمانی به بیمار داده می‌شود.
  • سپس آزمایشات ویروسی هپاتیت و ایدز و تست‌های تیروییدی برای بیمار درخواست می‌شود.
  • در صورتی که بیمار منعی برای سلول درمانی نداشته باشد، از بیمار رضایت نامه آگاهانه مربوط به سلول درمانی گرفته می‌شود و نوبت سلول درمانی تعیین می‌شود.

مطالعات سلول درمانی در ایران

در یک مطالعه بالینی، ۶ بیمار مبتلا به استئوپروز بر اساس معیارهای تعیین شده و پس از اخذ رضایت‌نامه کتبی آگاهانه تحت پیوند موضعی سلول بنیادی مشتق از بافت چربی غیر خودی قرار گرفتند. تزریق سلول در ناحیه‌ای از استخوان ران که دچار بیش‌ترین کاهش تراکم استخوانی بود، انجام شد. در طول مدت مطالعه در هیچ یک از بیماران عوارض جانبی گزارش نشد. نتایج این مطالعه، امکان پذیری، ایمنی و کارایی سلول درمانی را در بیماران مبتلا به استئوپروز نشان داد.

در همه ۶ بیمار، روند بهبود طی ۶ ماه اول پس از تزریق آغاز شد. یک‌سال پس از تزریق، پاسخ قابل توجه و افزایش تراکم استخوان بیماران مشاهده شد. شواهد اولیه به دست آمده در این مطالعه نشان داد تزریق سلول بنیادی در افزایش تراکم استخوانی بیماران مبتلا به استئوپروز می‌تواند اثر بخش باشد.

روند پیوند سلول‌های بنیادی در بیماران مبتلا به استئوپروز