مولتیپل اسکلروزیس (MS)

بیماری MS

مولتیپل اسکلروزیس (Multiple Sclerosis) یک بیماری التهابی خود ایمنی است که به سیستم عصبی مغزی آسیب می‌زند. این بیماری، لایه پوششی سلول‌های عصبی (که به آن غلاف میلین گفته می‌شود) را مورد هدف قرار می‌دهد و آن را تخریب می‌کند. با تخریب این لایه، پلاک‌هایی در مغز ایجاد می‌شود که با کمک MRI قابل دیدن است. سلول‌های عصبی که لایه پوششی خود را از دست داده‌اند، قادر به انتقال پیام عصبی نبوده و در نقاط مختلف بدن موجب اختلالات حرکتی (مانند احساس سنگینی، ضعف عضلانی یا بینایی) و هم‌چنین اختلالات حسی مانند درگیری سیستم بینایی (نوریت اپتیک، تاری دید، درد کره چشم، کوری، دوبینی)، سیستم شنوائی (سرگیجه، عدم تعادل، تهوع و استفراغ)، سیستم ادراری- تناسلی (از بین رفتن عملکرد مثانه و عملکرد جنسی) می‌شوند.

بیماری MS اغلب کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. تخریب پیشرونده سیستم عصبی سبب ناتوانی‌های فیزیکی می‌‏شود. هم‌چنین، اختلال روانی در ۴۳% بیماران MS ایجاد شده و باعث از دست رفتن شغل و فعالیت‌های اجتماعی می‌شود.

پلاک‏‌هایی که در اثر MS به وجود آمده است

                       مغز سالم

عامل ایجاد MS

علت بیماری ام اس ناشناخته است. با این حال، اعتقاد بر این است که به صورت ژنتیکی و به دنبال عوامل محیطی مانند عفونت‌ها رخ می‌دهد. مواردی که می‌توانند سبب شعله ور شدن بیماری شوند، شامل عفونت‌های ویروسی یا میکروبی، استرس‌های هیجانی، بارداری و سموم محیطی می‌باشند. به نظر می‌آید رژیم غذایی نیز در این مورد موثر باشد. هم‌چنین، از بین رفتن لایه پوششی عصب ممکن است نتیجه تخریب لایه پوششی سلول‌های مغزی در اثر ترشح پادتن‌های مختلف به دنبال عفونت‌های ویروسی باشد. از جمله عفونت‌های ویروسی می‌توان به ویروس هرپس (HHV-6) اشاره کرد. مایکوپلاسما، کلامیدیا، رتروویروس‌ها، تماس با اشعه X و تماس با حیوانات خانگی (سگ، گربه، پرندگان) نیز از علل احتمالی به‌وجود آورنده بیماری هستند.

تشخیص

مولتیپل اسکلروزیس به ‌طور معمول بر اساس نشانه‌ها و علائم، همراه با تصویربرداری پزشکی و آزمایش‌های لازم تشخیص داده می‌شود. تأیید چنین تشخیصی به ویژه در مراحل اولیه آن دشوار است زیرا ممکن است علائم و نشانه‌ها مشابه با سایر مشکلات پزشکی باشند.

درمان‌های رایج MS

در بحث درمان MS مسئله مهم این است که برای بیماران درمانی شروع شود که بیشترین احتمال پاسخ به درمان را دارند. این تصمیم با توجه به فاکتورهای متعدد از جمله میزان اثربخشی و ایمنی داروها، سیر بیماری و فعالیت و همکاری مورد انتظار بیمار و مشخصات بیمار گرفته می‏‌شود.

درمان‌های رایح MS شامل این موارد می‌شود:

  • بتا اینترفرون‌ها
  • اکرلیزومب
  • گلاتیمر استات
  • دی متیل فومارات
  • فینگولیمد فینگولیمد؛ در اروپا در خط دوم درمان و در ایالات متحده و کانادا و سایر کشورها به عنوان داروی خط اول استفاده می‌شود.
  • تری فلونوماید
  • ناتالیزومب
  • آلمتوزومب
  • میتوکسانترون

سلول درمانی MS چیست؟

در سلول‌ درمانی، از سلول‌های زنده در جایگزین کردن و ترمیم ارگان‌های تخریب شده استفاده می‌شود. این روش درمانی اولین بار ۵۰ سال پیش برای درمان سرطان خون به کار رفت به طوری که سلول‌های بنیادی خون‌ساز از مغز استخوان فرد سالم جدا شده و به فرد مبتلا پیونده زده شد. امروزه از انواع سلول‌های بنیادی جهت درمان بیماری‌های قلبی، خود ایمن، عصبی و غضروفی استفاده می‌شود. به‌طور معمول سلول‌های بنیادی از مغز استخوان به‌دست می‌آیند اگر چه منابع دیگری نیز برای به‌دست آوردن این سلول‌ها وجود دارد از جمله خون، بند ناف یا بافت چربی.

سلول درمانی در بیماران ۱۸ تا ۶۵ سال مبتلا به MS انجام می‌‏شود که به درمان‌‏های معمول پاسخ نداده‌‏اند.

سابقه سلول درمانی در دنیا

طی دهه اخیر بیش از ۱۰۰۰ بیمار مبتلا به بیماری‌های خود ایمن با کمک سلول درمانی با سلول‌های مختلف مورد درمان قرار گرفتند که در ۳۰% آن‌ها بیماری وارد فاز خاموشی شد. از آن‌جا که سلول‌های بنیادی خاصیت ضد التهابی و تنظیم ایمنی دارند، سبب شده است که این سلول‌ها به منظور تنظیم سیستم ایمنی مورد استفاده قرار گیرند. به نظر می‌رسد این خاصیت در اثر ترشح فاکتورهای رشد باشد. پیوند سلول‌های بنیادی نشان داده است که می‌تواند پیشرفت بیماری را کنترل نماید.

سلول درمانی مولتیپل اسکلروزیس در ایران

  • در یک گزارش، ده بیمار مبتلا به ام اس (۷ زن و ۳ مرد) با میانگین سنی ۵ ± ۳۳ سال تحت سلول درمانی قرار گرفتند. زمان شروع بیماری ۳ تا ۲۱ سال (میانگین ۱۱ سال) بود. در این مطالعه، سلول‌های بنیادی به داخل کانال نخاعی تزریق شدند. پیگیری بیماران پس از یک سال نشان داد که تزریق سلول‌های بنیادی در بیماران مبتلا به MS ایمن است و عارضه‌ای ندارد و در بیش از نیمی از بیماران موجب بهبود علایم می‌شود.
  • در گزارش دیگری که ۲۵ بیمار (۱۹ زن) با میانگین سنی ۳۴ سال مورد بررسی قرار گرفتند، تزریق داخل کانال نخاعی سلول‌های بنیادی انجام شد. پاسخ درمانی آن‌ها به مدت ۱۲ ماه بررسی گردید. عوارض جانبی کوتاه مدت تزریق شامل تب گذرا، تهوع یا استفراغ، ضعف در اندام تحتانی و سردرد گزارش گردید. هیچ عوارض جانبی عمده گزارش نشد. این مطالعه نشان داد که سلول درمانی می‌تواند روند ابتلا به بیماری در MS پیشرونده را در سال اول پس از تزریق بهبود بخشد و هیچ عوارض جانبی جدی نداشته باشد.

استفاده در جمعیت‌های خاص

  • بارداری و شیردهی

    در این دوران توصیه نمی‌شود.

  • اطفال

    ایمنی و اثربخشی سلول درمانی در شیرخواران و کودکان کم‌تر از ۱۸ سال اثبات نشده‌است.

  • سالمندان

    در مطالعات بالینی که در مورد سلول درمانی انجام ‌شده، تعداد کافی از افراد ۶۵ سال و بالاتر شرکت نداشته‌اند تا بتوان مشخص نمود که آیا این افراد نسبت به افراد جوان‌تر پاسخ متفاوتی به درمان می‌دهند یا خیر.

آماده سازی بیمار برای سلول درمانی

بیمار بر اساس فرم‌های مشخص ویزیت شده و در صورت داشتن معیارهای لازم برای سلول درمانی، روند درمان و مراحل انجام آن به طور کامل برای بیماران شرح داده می‌شود تا هر گونه ابهام و پرسشی در مورد آن وجود دارد برای بیمار شفاف سازی شده و در مورد انتخاب‌های درمانی موجود شرح داده شود. پس از اطمینان کامل از آگاهی بیمار در مورد درمان، رضایت نامه توسط وی امضا شده و بیمار به عنوان کاندید قطعی به درمان وارد می‌شود. قبل از شروع درمان، بررسی‌های بالینی، تصویربرداری و آزمایشات لازم برای بیمار انجام می‌شود.

روند پیوند سلول‌های بنیادی در بیماری ام اس