سلول درمانی اسکار آکنه

فرآیند ایجاد اسکار آکنه چگونه است؟

آکنه نوعی اختلال پوستی است که با چربی زیاد پوست و همین طور نوعی باکتری که در سطح پوست وجود دارد و باعث تجزیه چربی می­‌شود، در ارتباط است. این باکتری باعث می‌­شود چربی تجزیه شده و ضایعات اولیه آکنه روی پوست فرد ایجاد شود. ضایعات اولیه آکنه غیر التهابی است و به صورت جوش­‌های سرسیاه و سرسفید نمایان می­‌شود اما بعد از گذشت مدتی که میکروب و التهاب روی آکنه می­‌نشیند، ضایعات پوستی چرکی، ترشح دار وکیستیک می‌­شوند. ضایعات آکنه ممکن است بزرگ­تر شوند و پوست را تخریب کنند که چنین تخریبی باعث ایجاد فرورفتگی یا حفره­‌هایی روی پوست فرد می‌شود که به آن­‌ها اسکار آکنه می­‌گویند.

فیبروبلاست‌ها، سلول‌های دوکی شکلی هستند که در عمق لایه پوستی قرار گرفته‌اند و یک‌سری مواد پروتئینی از جمله کلاژن برای قوام بهتر پوست و رشد و عملکرد بهتر سایر سلول‌ها ترشح می‌کنند. این سلول‌ها قادرند به آرامی در بین لایه‌های مختلف بافت مهاجرت کنند و باعث ترمیم نواحی آسیب دیده شوند. در واقع این سلول‌ها مهم‌ترین نقش را در تشکیل ساختار بافتی و هم‌چنین ترمیم زخم‌ها دارند.

نقش سلول‌های فیبروبلاست در بازسازی پوست

کلاژن، مهم‌ترین پروتئین تشکیل دهنده محیط خارج سلولی است که به صورت فیبرهای شکل یافته در محیط خارج سلولی قرار گرفته‌اند و شکل بافت را تعیین می‌کنند. کلاژن به صورت پیش ساز در سلول‌های فیبروبلاست ذخیره می‌شود و در هنگام نیاز توسط این سلول‌ها به محیط خارج سلولی ترشح می‌شود. هیالورونیک اسید نیز یکی از پروتئین‌های فراوان محیط خارجی است که با جذب آب و تشکیل ژل ضمن کمک به شکل گیری بافت در محافظت از بافت در مقابل فشارهای وارده تاثیر بسزایی دارد.

محیط خارج سلولی بدن همواره در معرض فشار و استرس‌های محیطی است و به همین علت از جمله بافت‌هایی است که میزان بازسازی و ترمیم آن بسیار بالا است. به خصوص هنگام ایجاد صدمات شدید مانند پارگی پوست، سرعت این کار افزایش می‌‍یابد. این کاهش در تولید پروتئین‌های پوستی ممکن است به دنبال پیری، خستگی یا آسیب سلول‌های فیبروبلاستی موجود در پوست و یا کاهش تعداد این سلول‌ها به واسطه افزایش سن باشد. در تمام مراحل ترمیم بافتی و به خصوص ترمیم بافت پوست، سلول‌های فیبروبلاست نقش بسزایی دارند. ایجاد فیبرهای بافتی جدید، ترشح موادی مانند اسید هیالورونیک، ترشح مواد مغذی و تکثیردهنده سلولی، ایجاد ارتباط با سایر سلول‌ها جهت ترمیم مناسب پوست و سرانجام امکان تمایز به سایر سلول‌های موردنیاز در ترمیم بافتی از ویژگی‌های عملکردی این سلول‌ها است. سلول‌های فیبروبلاست به عنوان اصلی‌ترین و تنها سلول ترشح کننده کلاژن و الاستین پوستی نقش مهمی در حفظ یک‌دستی پوست دارند.

درمان‌های رایج اسکار آکنه

روش‌­های مختلفی جهت درمان اسکار آکنه وجود دارد که عبارتند از پیلینگ نقطه­‌ای، میکرودرم ابریژن، تزریق پرکننده­‌ها، درمان با لیزر، درم ابریژن، جراحی پوست، ساب سیژن، RF و دارودرمانی، که هر کدام از این روش‌­ها دارای محدودیت‌­ها و مشکلاتی می‌باشند و بهبودی کامل بیمار را در پی ندارند.

سلول درمانی چیست؟

پیشرفت‌های اخیر در علم سلولی و فراهم شدن امکان کشت سلول‌های فیبروبلاست در آزمایشگاه، نشان داد که تزریق سلول‌های فیبروبلاست در نواحی آسیب دیده می‌تواند با ترشح مواد و پروتئین‌های لازم به دوباره سازی و طبیعی شدن پوست کمک کند. از این روش می‌توان برای ترمیم اسکار آکنه صورت استفاده کرد. با توجه به این‌که مشکل اصلی در ایجاد اسکار آکنه کاهش تعداد و فعالیت سلول‌های فیبروبلاستی در موضع است، بنابراین تزریق سلول‌های فیبروبلاست می‌تواند این مشکل را به صورت پایدارتری درمان کند. پیوند سلول‌های فیبروبلاستی شامل بیوپسی از ناحیه پشت گوش، جداسازی سلول‌های فیبروبلاست، کشت و تکثیر سلول‌ها در محیط کاملا استاندارد، جمع آوری سلول‌ها و تزریق آن‌ها در ناحیه چین و چروک است.

سلول درمانی جهت بهبود بهبود اسکار آکنه صورت با درجه خفیف تا شدید در بزرگسالان به‌کار می‌رود.

سابقه سلول درمانی در دنیا

یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای از بین بردن بد شکلی‌های به جای مانده از ترمیم نامناسب پوستی، پر کردن تورفتگی‌های پوستی با استفاده از مواد مصنوعی و یا طبیعی است. تزریق یک ماده به بدن و به ویژه پوست برای اثرات ترمیمی و بازسازی به اواخر قرن نوزدهم بر می‌گردد. به عنوان مثال در طول جنگ جهانی اول از تزریق پارافین برای رفع چین و چروک پوستی استفاده می‌شد. عوارض و هم‌چنین نارضایتی استفاده کننده در طولانی مدت باعث شد که این روش با معرفی سیلیکون‌های قابل استفاده در بدن به فراموشی سپرده شود.

استفاده از سیلیکون‌های تزریقی از اوایل دهه ۱۹۶۰ در آمریکا و سپس در سراسر جهان به سرعت رونق گرفت. اما عوارضی همچون واکنش‌های موضعی و عمومی، مهاجرت سیلیکون تزریق شده و تخریب بافت‌های اطراف از جمله مهم‌ترین عوامل محدود کننده استفاده از این مواد در دنیای پزشکی بود. با این حال هنوز نیز از این مواد برای پر کردن ضایعات بزرگ پوستی همانند جراحی سینه متعاقب سرطان پستان، استفاده می‌شود.

نتایج ضعیف در استفاده از مواد مصنوعی، موجب گرایش به استفاده از مواد طبیعی برای ترمیم ضایعات پوستی شد. هر چند تزریق کلاژن به دست آمده از گاو برای انسان به شدت تحریک کننده است و می‌تواند باعث بروز حساسیت شدید شود ولی آماده سازی آن با استفاده از آنزیم تا حدود زیادی استفاده از کلاژن گاوی را برای افرادی که حساسیت زیادی ندارند قابل تحمل می‌کند. تا سال ۱۹۸۷ بیش از ۲۰۰ هزار نفر در دنیا از این ماده استفاده کرده بودند ولی در نود درصد این افراد آنتی بادی علیه پروتئین‌های گاوی قابل اندازه گیری بود و یک تا سه درصد افراد بعد از تزریق دچار حساسیت‌های شدید می‌شدند.

اگرچه تزریق کلاژن گاوی عوارض مواد مصنوعی را نداشت ولی در طولانی مدت رضایت مندی کم‌تری به همراه داشت چرا که این ماده بعد از چند هفته شروع به جذب شدن می‌کند و در عرض یک تا دو ماه از محل تزریق شده کاملا جذب می‌گردد و برای حصول نتایج بهتر لازم است که تزریق آن تکرار شود که این موضوع نیز به نوبه خود باعث افزایش بروز واکنش‌های حساسیتی در شخص می‌شود. تقویت ساختار کلاژنی با اضافه کردن گلوتارآلدئید می‌تواند کلاژن را در مقابل تخریب سریع مقاوم سازد ولی به همان نسبت باعث افزایش قوام ماده تزریقی می‌شود. به خصوص که این قوام کاملا نامنظم است و به همین علت تزریق آن را با مشکل روبه رو می‌کند و یک عامل محدود کننده در مصرف این ماده محسوب می‌شود.

استفاده از کلاژن انسانی استخراج شده از جفت و یا خود فرد از جمله راه کارهای دیگری است که برای ترمیم ضایعات پوستی استفاده می‌شود. هر چند که کلاژن خودی برخلاف سایر انواع کلاژن‌ها واکنش‌های حساسیتی را به همراه ندارد ولی استخراج آن تنها محدود به افرادی است که برای کشیدن پوست افتاده مورد جراحی قرار می‌گیرند. به هرحال جذب سریع کلاژن یک عامل محدود کننده بزرگ در راه استفاده از آن برای ترمیم ضایعات پوستی پایدار است.

مشکلات موجود در استفاده از مواد مصنوعی و طبیعی در ترمیم ضایعات پوستی باعث شد تا اقبال عمومی به استفاده از تزریق سلولی برای ترمیم چنین ضایعاتی افزایش یابد. یکی از اصلی‌ترین کاندیداها برای سلول درمانی در ضایعات پوست، سلول‌های فیبروبلاستی هستند. به خصوص که استفاده هم زمان از این سلول‌ها به همراه مواد تزریقی علاوه بر نتایج سریع باعث ماندگاری اثرات درمانی نیز می‌شود.

در یک مطالعه که سال ۲۰۰۷ در آمریکا روی ۱۵۱ بیمار مبتلا به ضایعات ناشی از جوش‌های جوانی (آکنه)، تورفتگی کنار لب و بینی، خطوط پیشانی، کنار چشمی و تورفتی‌های زیر چشمی انجام شده است، نشان می‌دهد که سه نوبت تزریق سلول‌های فیبروبلاست با فاصله ۳ تا ۵ هفته به طور قابل توجهی بعد از گذشت شش ماه در هشتاد درصد بیماران موجب ترمیم ضایعات پوستی می‌شود. این روش بعد از شش ماه در نزدیک به پنجاه درصد ضایعات ناشی از آکنه، می‌تواند ترمیم قابل توجهی را نشان دهد.

سلول درمانی چگونه باعث بازسازی پوست می‌شود؟

به نظر می‌رسد سلول‌های تزریق شده در ناحیه اسکار آکنه، ساخت کلاژن را افزایش داده و از این طریق بازسازی پوست را تحریک می‌کنند. همچنین سلول‌های فیبروبلاست با ترشح فاکتورهای رشد، کلاژن سازی بافت را تحریک می‌کند. شروع اثر سلول درمانی، سریع نبوده و روند اثرگذاری آن تدریجی است.

استفاده در موارد خاص

  • بارداری و شیردهی

    تاکنون بررسی دقیقی در مورد اثر سلول درمانی در دوره بارداری و شیردهی انجام نشده است. همچنین این موضوع که آیا این محصول در صورت تجویز در دوران بارداری یا شیردهی باعث آسیب به جنین یا نوزاد می‌شود و یا روی قابلیت باروری تأثیر می‌گذارد، نامشخص است. لذا در این موارد فعلا توصیه نمی‌شود.

  • اطفال

    در این موارد توصیه نمی‌شود.

  • سالمندان

    تاکنون سلول درمانی برای تعداد زیادی از افراد ۶۵ سال و بالاتر انجام نشده است تا بتوان مشخص نمود که آیا این افراد نسبت به افراد جوان‌تر پاسخ متفاوتی به درمان می‌دهند یا خیر.

آماده‌سازی بیمار برای سلول درمانی

بیمار در زمان مشخص ویزیت شده و در صورت داشتن معیارهای لازم برای سلول درمانی، تمام اطلاعات لازم در مورد نحوه سلول درمانی، میزان اثربخشی و عوارض احتمالی توسط پزشک متخصص یا پزشک مشاور سلول درمانی به بیمار داده می‌شود. نواحی تزریق، شدت اسکار آکنه تعیین شده و عکس گرفته می‌شود. سپس آزمایشات ویروسی هپاتیت B، C و ایدز برای بیمار درخواست می‌شود. در صورتی که بیمار منعی برای سلول درمانی نداشته باشد، از بیمار رضایت نامه آگاهانه مربوط به سلول درمانی اخذ می‌شود و نوبت نمونه برداری تعیین می‌شود.

اثربخشی محصول در مطالعات بالینی مختلف در ایران

در یک مطالعه که بر روی ۲۰ بیمار اسکار آکنه (۳۶ ناحیه تزریق در نواحی پیشانی، گیجگاهی و گونه) انجام شد، بیماران ۳ جلسه تزریق فیبروبلاست در نواحی اسکار آکنه دریافت نمودند و به مدت ۲۴ ماه از نظر اثربخشی بر اساس ارزیابی پزشک و بیمار بررسی شدند. سن متوسط بیماران ۹±۳۲ سال بود و ۱۵ بیمار زن (۷۵%) بودند. مساحت متوسط اسکار آکنه در هر بیمار ۶±۳۱ سانتی متر مربع گزارش شد.

شش ماه پس از تزریق سوم، ۸۶.۱% از نواحی اسکار آکنه حداقل یک درجه بهبودی در ارزیابی پزشک نشان دادند. بهبودی به میزان حداقل ۲ درجه در ۶۳.۹ درصد از نواحی اسکار آکنه مشاهده گردید. ارزیابی میزان اثربخشی در نواحی با شدت خفیف تا شدید اسکار آکنه نشان داد که میزان بهبودی حداقل ۲ درجه در نواحی خفیف، متوسط و شدید به ترتیب ۲۰%، ۶۸.۷% و ۷۳.۳% بود. این نتایج نشان داد که میزان بهبودی احتمالا در نواحی متوسط تا شدید بیشتر دیده می‌شود. همچنین ارزیابی بیماران از میزان بهبودی نواحی درمان ۶ ماه پس از تزریق سوم نشان داد که بیماران به ۷۲.۲ درصد نواحی اسکار آکنه نمره خوب یا عالی دادند. نتایج اثربخشی درمان تا ۲۴ ماه پس از تزریق سوم پایدار باقی ماند.

ارزیابی انجام شده

 

گروه اسکار آکنه (۲۰ بیمار)

پیشانی

(۳۴ مورد)

گونه

(۲۰ مورد)

گیجگاهی

(۷ مورد)

پیشانی

(۹ مورد)

کل نواحی اسکار آکنه

(۳۶ مورد)

میزان درجه بهبودی۱(CI)۲

۱.۷

(۲.۱-۱.۴)

۲.۲

(۲.۹-۱.۶)

۲

(۳.۳-۰.۷)

۱.۴

(۲.۳-۰.۶)

۲

(۲.۸-۱.۲)

تعداد موارد با حداقل ۲ درجه بهبودی(%) از نظر پزشک

۱۸ (۵۲.۹)

۱۵ (۷۵)

۴ (۵۷.۱)

۴ (۴۴.۴)

۲۳ (۶۳.۹)

تعداد موارد با حداقل ۱ درجه بهبودی (%) از نظر پزشک

۳۱ (۹۱.۲)

۱۸ (۹۰)

۶ (۸۵.۷)

۷ (۷۷.۸)

۳۱ (۸۶.۱)

تعداد موارد با نمره +۱ یا +۲ (%)۳ از نظر بیمار

۲۱ (۶۱.۸)

۱۵ (۷۵)

۶ (۸۵.۷)

۹ (۱۰۰)

۳۰ (۸۳.۳)

روند سلول درمانی برای بازسازی پوست