ورود به حساب کاربری

نام کاربری *
رمز عبور *
مرا به خاطر بسپار.

ایجاد یک حساب کاربری

پر کردن فیلدهایی که با ستاره (*) نشانه گذاری شده ضروری است.
نام *
نام کاربری *
رمز عبور *
تکرار رمز عبور *
ایمیل *
تکرار ایمیل *

(PRP) پلاسمای غنی از پلاکت

پلاسمای غنی از پلاكت (PRP ) و لیز پلاکتی

ترمیم كند استخوان، تاندون، لیگامان‌ها و بافت‌های نرم بعد از جراحت یك پدیده شایع در اغلب بیماران است. طولانی شدن زمان ترمیم شخص را مستعد ایجاد بافت گرانوله و یا فیبروز در محل ضایعه می‌كند كه می‌تواند منجر به كاهش عملكرد عضو و یا شكستگی جوش‌نخورده گردد. اغلب این اتفاق در بافت‌هایی كه از خون‌رسانی كمتری برخوردار هستند اتفاق می‌افتد. هرچند كه ترمیم زخم شامل مراحل بسیار پیچیده و گاها ناشناخته‌ای است ولی به نظر می‌رسد كه مواد ترشح شده از پلاكت‌ها نقش مهمی را در این خصوص دارند. در حالت طبیعی پلاكت در صورت قرار گرفتن در محل ضایعه فعال شده و ترشحات خود را در موضع تخلیه می‌نماید.

ایجاد لخته و جلوگیری از خون‌ریزی اولین نقش پلاكت در روند ترمیمی زخم است. در مرحله بعدی عوامل رشد موجود در پلاكت آزاد شده و در موضع ترشح می‌شوند. از بین هزاران عامل رشد می‌توان به عوامل رشد مشتق از پلاكت، عامل رشد عروقی و عامل رشد و تمایزی اشاره نمود كه بعد از ترشح باعث رشد و تكثیر سلول‌های پیش‌ساز و همچنین فیبروبلاست‌های موضع می‌گردد كه این نیز به نوبه خود منجر به ترمیم بیشتر زخم و بهبود آن می‌شود. بنابراین اگر در موضعی به دلیل كاهش جریان خون تعداد این سلول‌ها كم باشد و یا عوامل رشد آزاد شده برای ترمیم كافی نباشد می‌توان با تزریق پلاكت و یا محتوای آنها روند ترمیم را افزایش داد.

خون كامل محیطی حاوی پلاكت‌های زیادی بوده كه می‌توان آنها را به صورت غنی شده مورد استفاده قرار داد. پلاسمای غنی از پلاكت در حال حاضر بیش از یك دهه است كه در ترمیم زخم‌های جراحی و شكستگی‌های دیرجوش و یا جوش‌نخورده مورد استفاده قرار می‌گیرد. در اغلب این روش‌ها از دو شکل تزریقی و ژل این محصول استفاده می‌شود.

ژل پلاكتی حاوی:

  •     عوامل رشد
  •     ماتریكس فیبرینی
  •     غلظت بالایی از پلاكت
  •     سلول‌های فاگوسیت كننده و گلبول‌های سفید است

مزایای ژل پلاكتی

  •     افزایش عوامل رشد مورد نیاز برای ترمیم در موضع زخم
  •     ایجاد بستر مناسب برای ترمیم زخم
  •     تقویت سلول‌های پیش‌ساز و بنیادی شركت كننده درترمیم زخم
  •     بهبود روند جلوگیری از دست دادن خون و آب بدن
  •     خواص ضد التهابی
  •     خواص ضد میكروبی
  •     روش تهیه و استفاده نسبتا ساده

پلاسمای غنی از پلاكت خودی (Autologous PRP )

اصطلاح خودی در محصولات خونی و یا سلولی به محصولاتی اطلاق می‌شود كه از خود بیمار گرفته و برای خود بیمار استفاده می‌شود. برای تهیه پلاسمای غنی از پلاكت بعد از گرفتن خون با استفاده از یك ضد انعقاد، نمونه سانتریفوژ می‌شود تا براساس جرم حجمی اجزا خون سه لایه جدا تشکیل شود. لایه زرد رنگ همان پلاسما است كه عاری از هر نوع سلولی است، قسمت قرمز رنگ كه در ته لوله قرار می‌گیرد، گلبول‌های قرمز خون است و لایه سوم كه یك لایه سفید رنگ مابین پلاسما و گلبول‌های قرمز است و با نام بافی‌كوت شناخته می‌شود، حاوی گلبول‌های سفید بوده و پلاكت‌های خون در اطراف آن قرار گرفته‌اند. بعد از جداسازی این بخش، محلول به دست آمده به گونه‌ای تغلیظ می‌شود كه حداقل دو تا پنج برابر خون پلاكت داشته باشد چرا كه مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند كه این حداقل مقداری است كه می‌تواند موجب رشد و تكثیر سلول‌های فیبروبلاستی و سلول‌های بنیادی مزانشیمی گردد.

استفاده از پلاسمای غنی از پلاكت خودی این مزیت را برای بیمار دارد كه موجب ایجاد واكنش‌های حساسیتی در بیمار نمی‌گردد و به راحتی قابل استفاده است اما اغلب محصول تولید شده در این روش حاوی مقادیر زیادی گلبول سفید است و می‌تواند در موضعی كه التهاب وجود دارد آن را شعله‌ور سازد. بنابراین نوعی از پلاسمای غنی شده از پلاكت كه حاوی مقادیر كمتری از گلبول سفید برای درمان مفیدتر خواهد بود. به هر حال این موضوع به نوع بیماری و شدت آن بستگی دارد گاه وجود گلبول‌های سفید حتی می‌تواند موجب افزایش بهبودی در شخص گردد. لیز پلاكتی هم اشاره به محصولی است كه در آن پلاكت‌ها قبل از استفاده لیز شده و می‌تواند به صورت ژل مورد استفاده قرار گیرد. به هرحال تولید این محصولات نیاز به زمان دارد و بنابراین در موارد اورژانس و یا مواقعی که بیمار خود به دلیل از دست دادن خون مقادیر کافی پلاکت و یا سرم را ندارد عملا استفاده از این روش غیر ممکن خواهد بود. از طرفی نوع غیر خودی هم به دلیل ایجاد حساسیت می‌تواند عوارضی را برای بیمار به همراه داشته باشد.

RPR

پلاسمای غنی از پلاكت مشتق از خون بند ناف

همانند خون محیطی، خون بند ناف نیز حاوی پلاكت است كه می‌توان با استفاده از سانتریفوژ آنها را غنی نمود. از آن جایی كه پلاكت‌های خون بند ناف حساسیت كمتری ایجاد می‌كنند لذا می‌توان این محصول را به صورت غیرخودی نیز به خصوص در موارد اورژانس مورد استفاده قرار داد. از آن جایی كه امكان ذخیره این محصول نیز وجود دارد لذا می‌توان آن را به شكل عاری از گلبول سفید و یا لیز پلاكتی هم مورد استفاده قرار داد كه اثرات ضد التهابی و ترمیمی بیشتری را دارد. ضمن آن كه در بیمارانی كه به دلیل از دست دادن خون و یا بیماران دچار سوختگی امكان گرفتن خون و پلاسما به مقدار زیاد وجود ندارد این محصول می‌تواند بسیار موثر و كارآمد باشد. با توجه جمع‌آوری خون بند ناف توسط بانك خون بند ناف عمومی رویان در حال حاضر این محصول با كیفیت و سلامت بالا تولید شده و در بیمارانی كه مورد زخم بستر شده و یا بیماران دچار سوختگی با لا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نحوه عملكرد پلاسمای غنی از پلاكت

همان گونه كه در جدول شماره یك هم نشان داده شده است، عوامل رشد ترشح شده از پلاكت‌ها می‌توانند عملكردهای متفاوتی در روند ترمیم زخم ایفا كنند. بعد از ایجاد زخم و راه افتادن آبشار انعقادی، پلاكت‌ها در شبكه لخته‌ای ایجاد شده گیر افتاده و فعال می‌شوند تا مواد ذخیره شده در خود را در موضع ترشح كنند. نشان داده شده است كه این عوامل ترشح شده اثرات به سزایی در روند ترمیم داشته و تنها در ۱۰ دقیقه بعد از زخم توسط پلاكت‌ها در اختیار قرار می‌گیرند.
علاوه بر مواد ترشح شده، شبكه فیبرینی ایجاد شده توسط عوامل انعقادی مترشحه از پلاكت نیز می‌توانند موجب تحریك رشد سلول‌ها و همچنین ایجاد بستری برای لانه‌گزینی سلول‌ها شركت كننده در ترمیم شوند. شبكه فیبرینی از پلی‌مریزاسیون فیبرینوژن موجود در پلاسما متعاقب فعال شدن توسط ترومبین و یا كلسیم ایجاد می‌شود و می‌تواند با گیرانداختن پلاكت‌ها باعث شود كه عوامل رشد به آرامی و به طور ثابت در اختیار سلول‌های ترمیم كننده قرار گیرد.

جدول شماره ۱- عوامل رشد موجود در پی ار پی و عملکرد آنها

عملکردمنبععامل رشد
پلاكت‌ها تحریك تكثیر سلول‌های مزانشیمی تمایز نیافته، تنظیم تكثیر سلول‌های اندوتلیال، فیبروبلاستیك و استئوبلاست‌ها، تنظیم سنتز كلاژن و كلاژناز (آنزیم تخریب كننده كلاژن)، تحریك خواص جذب شیمیایی و رگ‌زایی، مهار تكثیر ماكروفاژ و لنفوسیت‌هاپلاكت‌ها، ماتریكس خارج سلولی استخوان، ماتریكس غضروفی، سلول‌های T فعال شده، سلول كشنده طبیعی، ماكروفاژها، منوسیت‌ها و نوتروفیل‌هاعامل رشد تغییر شكل بتا (TGF-b)
تحریك رشد و تمایز سلول‌های غضروفی و استخوانی، تكثیر دهنده سلول‌های مزانشیمی، غضروفی و استخوانیپلاكت‌ها، ماكروفاژ‌ها، سلول‌های مزانشیمی، كندروسیت‌ها و استئوبلاست‌هاعامل رشد فیبروبلاستی پایه (bFGF)
تكثیر دهنده سلول‌های مزانشیمی و استخوانی، جذب‌شیمیایی و تكثیر دهنده سلول‌های فیبروبلاست، گلیال و عضله صاف، جذب شیمیایی سلول‌های ماكروفاژ و نوتروفیل، تنظیم ترشح كلاژناز و سنتز كلاژنپلاكت‌ها، استئوبلاست‌ها، سلول‌های اندوتلیال، ماكروفاژها، منوسیت‌ها و سلول‌های عضله صافعامل رشد مشتق از پلاكت (PDGF a, b )
تحریك جذب شیمیایی سلول‌های عروقی، تنظیم ترشح كلاژن، تحریك تكثیر سلول‌های مزانشیمی و اپیتلیالیپلاكت‌ها، ماكروفاژها و منوسیت‌هاعامل رشد اپیدرمال (EGF)
افزایش نفوذپذیری عروق، تحریك تكثیر سلول‌های اندوتلیالپلاكت‌ها و سلول‌های اندوتلیالعامل رشد اندوتلیال عروقی (VEGF)
تقویت رگ‌زایی، ترمیم غضروف، افزایش فیبروز و چسبندگی پلاكت‌هاپلاكت‌هاعامل رشد بافت همبند (CTGF)

كاربرد بالینی PRP

  • استفاده از ژل پی ار پی برای درمان زخم‌ها :

    برای استفاده از PRP به صورت ژل لازم است كه این تركیب قبل از استفاده توسط ترومبین و یا كلسیم فعال گردد. حجم PRP مورد نیاز به وسعت و اندازه زخم بستگی دارد. به طور كلی باید سطح تمام زخم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ به صورت كامل توسط ژل پوشانده شود. معمولا ۵ تا ۱۰ میلی لیتر از ژل برای پوشاندن سطح اغلب زخم‌های رایج كافی است. برای این كار معمولا از سرنگ ۱۲ میلی لیتری استفاده می‌شود و بعد از گرفتن خون کامل PRP آن را به یك ظرف كاملا استریل انتقال داده و بعد از فعال‌سازی، ژل را با استفاده از یك اپلیكاتور استریل روی زخم می‌مالند. البته به جای تشكیل ژل در ظرف، می‌توان PRP را قبل از استفاده روی یك باند پانسمان بپاشید و سپس آن را فعال كرده و روی زخم منتقل نمایید. برای استفاده از ژل لازم است كه قبل از استفاده اطراف زخم كاملا تمیز شده باشد تا میزان تماس ژل با زخم حداكثر برسد. بعد از قرار دادن ژل و یا گاز در محل می‌توانید آن را یك گاز خشك پانسمان نمایید. هر ۵ روز می‌توان پانسمان را تعویض كرد و اغلب لازم است این كار را برای چندین بار تكرار نمود.


  • استفاده از پی ار پی  برای صدمات تاندونی و رباطی

    هدف از تزریق PRP در عضو صدمه دیده كاهش میزان تخریب در بافت مورد نظر است. بنابراین لازم است كه تزریق با دقت زیادی انجام شود. التراسوند می‌تواند برای تعیین محل سوزن در داخل بافت كمك كننده باشد اما برای دقیق‌تر بودن روند تزریق لازم است كه از رادیوگرافی استفاده شود. چرا كه التراسوند نمی‌تواند محل سوزن را در خارج و یا داخل رباط و یا تاندون مشخص نماید. در این خصوص هم حجم تزریقی به اندازه زخم و یا ضایعه بستگی دارد. اندازه زخم را به طور تقریبی می‌توان توسط اولتراسوند محاسبه نمود.

    یك روش ساده برای محاسبه مقدار PRP مورد نیاز تزریق یك میلی‌لیتر به ازای هر سه درصد از ضایعه محاسبه شده در تصویر برداری  Transvers توسط اولتراسوند است. هدف اصلی در درمان چنین ضایعاتی، پركردن بافت آسیب دیده بدون آسیب به فیبرها و ایجاد ضایعه بیشتر است. تزریق در داخل اسكارهای مزمن مشكل‌تر بوده و لازم است كه تزریق با فشار بیشتری صورت گیرد. اغلب ضایعات تاندونی و یا رباطی را می توان با ۳ تا ۶ میلی لیتر درمان نمود. در این روش درمانی باید از سرسرنگ‌های بسیار كوچك مثلا ۲۲ جی استفاده كنیم چرا كه اغلب لازم است برای رسیدن به محل ضایعه سوزن را از میان بافت‌های سالم عبور دهیم. با این حال سرسوزن‌های كوچك‌تر از این ممكن است تزریق PRP را با مشكل روبه‌رو سازند. در مواردی هم كه لازم است كه تزریق در بافت‌های عمیق‌تر انجام شود می توان از سرسوزن با اندازه ۱۸ و یا ۲۰ جی استفاده كنیم تا از شكستن سرسوزن جلوگیری كنیم.

  • استفاده از پی ار پی به همراه سلول‌درمانی:

    از PRP می‌توان به همراه سلول درمانی مانند تزریق سلول‌های بنیادی چربی نیز استفاده نمود. هر چند كه این یك ایده جدید است ولی به نظر می‌رسد كه تزریق همزمان PRP با سلول‌های بنیادی بتواند محیط رشد تكثیری بهتری را در موضع آسیب برای این سلول‌ها فراهم آورد. روش كار شبیه همان روش تزریق PRP به تنهایی است.