ورود به حساب کاربری

نام کاربری *
رمز عبور *
مرا به خاطر بسپار.

ایجاد یک حساب کاربری

پر کردن فیلدهایی که با ستاره (*) نشانه گذاری شده ضروری است.
نام *
نام کاربری *
رمز عبور *
تکرار رمز عبور *
ایمیل *
تکرار ایمیل *

سوالات متداول

پاسخ به شايعترين سوالات مرتبط با سلول درماني

سوال ۱: سلول درماني چيست و آيا قبلاً سابقة استفاده از آن وجود داشته است؟

پاسخ: در اغلب بيماري‌هايي که بدن بخشي و يا کل عملکرد يک بافت و يا اندام را از دست مي‌دهد براي درمان نياز داريم که روند ترميم بافت را فعال نماييم. در حال حاضر دارو درماني نمي‌تواند روش مناسبي براي اين بيماران باشد و پيوند عضو نيز به دليل محدوديت اهدا کننده اغلب با مشکلات عديده‌اي روبرو است. در سال‌هاي اخير با اين واقعيت که همه بافت‌هاي بدن از سلول تشکيل شده‌اند اين ايده مطرح شده است که براي ترميم بافت‌هاي از بين رفته از سلول‌هاي تشکيل دهنده همان بافت استفاده شود که اين روش در حال حاضر تحت عنوان سلول درماني شناخته مي‌شود.

سوال ۲: چند نوع سلول در بدن داريم؟

در کل در بدن سه نوع سلول داريم که عبارت هستند از سلول‌هاي بدني، سلول‌هاي بنيادي و سلول‌هاي زايشي. سلول‌هاي زايشي در اندام تناسلي قرار گرفته و تنها براي توليد جنين مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
سلول‌هاي بدني سلول‌هاي بالغي هستند که در اغلب موارد قادر به تکثير نبوده و يا در صورت تکثير تنها مي‌توانند سلول‌هايي از نوع خود را توليد نمايند. به عنوان مثال سلول‌هاي کبدي و يا سلول‌هاي فيبروبلاست پوست سلول‌هاي بدني هستند که در صورت تکثير تنها مي‌توانند به ترتيب سلول‌هاي کبدي و يا سلول‌هاي فيبروبلاست را توليد نمايند و قادر نيستند به انوع سلول‌هاي ديگر تبديل شوند. سلول‌هاي قلبي و يا سلول‌هاي عصبي نوع ديگري از سلول‌هاي بدني هستند که حتي قادر به تکثير نيز نبوده و در صورتي که بافت تعداد زيادي از اين سلول‌ها را از دست دهد قادر به جايگزيني آنها به روش تکثير نخواهد بود.
سلول‌هاي بنيادي برخلاف سلول‌هاي بدني نه تنها قادر به تکثير هستند بلکه مي‌توانند به انواع سلول‌ها نيز تبديل و يا تمايز پيدا کنند. تقريبا همه بافت‌هاي بدن کمابيش اين سلول‌ها را داشته و از آنها براي ترميم بافت استفاده مي‌نمايند. درصورتي که بافت در اثر بيماري و يا صانحه مقادير زيادي از سلول‌هاي خود را از دست دهد اين سلول‌ها در بافت شروع به رشد نموده و با تکثير و تمايز سلول‌هاي از دست رفته را جايگزين مي‌کنند.

سوال۳: در سلول درماني از چه نوع سلولي استفاده مي‌شود؟

در سلول درماني با توجه به نوع بيماري مي‌توان از هر دو نوع سلول بدني و يا سلول بنيادي استفاده نمود. اما در سال‌هاي اخير تمايل به استفاده از سلول‌هاي بنيادي در بيماري‌هاي همراه با تخريب بافتي افزايش يافته است.

سوال ۴: منابع سلول‌هاي بنيادي کدامند؟

سلول‌هاي بنيادي را با توجه به منشا جداسازي، قدرت تکثير و توان تمايزي به انواع زير تقسيم بندي مي‌نمايند:

الف) سلول‌هاي بنيادي جنيني
اين سلول‌ها از جنين ايجاد شده در آزمايشگاه به دست آمده و براي به دست آوردن آنها لازم است که جنين ايجاد شده به روش لقاح آزمايشگاهي در روز ۱۴  تخريب شده و سلول‌هاي آن در آزمايشگاه کشت شوند. از نظر تکثيري و تمايزي اين سلول‌ها بيشترين توان تکثيري را داشته و قادرند همه انواع سلول‌هاي بدن را توليد نمايند.

ب) سلول‌هاي بنيادي جدا شده از جنين سقط شده
اين سلول‌ها همان گونه که از اسم آنها پيدا است از جنين‌هاي سقط شده به دست مي‌آيد. اين سلول‌ها نيز مانند سلول‌هاي بنيادي جنيني قدرت تکثير بالايي داشته ولي از نظر توان تمايزي جزو سلول‌هاي چندتوان بوده و قادرند تنها به انوع سلول‌هاي خاصي تمايز يابند.

ج) سلول‌هاي بنيادي خون بند ناف
خون موجود در بند ناف و جفت که بعد از تولد دورانداخته مي‌شود حاوي سلول‌هاي بنيادي است که عمدتا قادر هستند انواع سلول‌هاي خوني را توليد کنند و به همين جهت از اين سلول‌ها اغلب در بيماري‌هاي خوني و سرطاني استفاده مي‌شود. اين سلول‌ها نسبت به سلول‌هاي مغز استخوان نابالغ‌تر بوده و در صورت استفاده مشکلات ايمني کمتري را ايجاد مي‌نمايند.

د) سلول‌هاي بنيادي بزرگسالان
همه بافت‌هاي موجد در بدن براي ادامه حيات و همچنين ترميم نياز به سلول‌هاي بنيادي دارند که امروزه آنها را تحت عنوان سلول‌هاي بنيادي بزرگسالان مي‌شناسيم اين سلول‌ها قدرت تکثير کمتري نسبت به سلول‌هاي بنيادي جنيني داشته و تنها قادرند به انواع سلول‌هاي بافت جداشده تبديل شوند. يکي از مهمترين اين سلول‌هاي، سلول‌هاي بنيادي مغز استخوان است که قادرند انواع سلول‌هاي خوني را ايجاد نمايند. با اين حال نشان داده شده است که با ايجاد شرايط خاصي مي‌توان اين سلول‌ها را به ساير انواع سلول‌ها نيز تمايز داد.

سوال ۵: مراحل استفاده از سلول‌هاي بنيادي در درمان چيست؟

براي اين که بتوانيم از سلول‌هاي بنيادي در درمان بيماري‌ها استفاده کنيم لازم است کارايي و همچنين سلامت سلول در مطالعات آزمايشگاهي و حيواني مورد تاييد قرار گيرد. بنابراين بعد از جداسازي سلول و شناسايي ويژگي‌هاي آن  ابندا بايد در مطالعات آزمايشگاهي قدرت تکثير و همچنين توانايي سلول در تبديل شدن به ساير سلول‌ها بدون ايجاد تومور و يا رشد غيرقابل کنترل مورد ارزيابي قرار گيرد. در مرحله بعدي سلول در مدل‌هاي حيواني کوچک مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد که در اين مرحله نيز بايد اثبات شود که سلول ضمن کارايي عوارضي نيز براي حيوانات مورد مطالعه نداشته است. در مرحله بعدي اين سلول‌ها در افراد داوطلب و بيمارني که هيچ راه درماني ديگري ندارند با مجوز کميته اخلاق مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد در صورتي که سلول در اين مرحله نيز در بيمارن مورد مطالعه عارضه خاصي را به همراهد نداشته باشد رد مرحله بعدب از لحاظ کارايي مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد. بالاخره قبل از ورورد سلول به مراحل درماني و ارئه خدمات به صورت عمومي لازم است که کاراريي آن با اروش‌هاي استاندارد فعلي نيز مقايسه شده و در صورت موثرتر بودن مجوز ارائه به صورت محدود را خواهد داشت. در مرحله بعدي عوارض دراز مدت روش درماني با استفاده از پرسشنامه و روش‌هاي خاص مورد ارزيابي قرار گرفته و تنها بعد از اين مرحله است که درمان به عنوان يک روش معمول به جامعه درماني معرفي مي‌گردد. اين مراحل ار زمان کشف يک سلول تا ارائه خدمات معمولا به ۵ تا ۱۰ سال وقت نياز دارد.

سوال ۶: درحال حاضر از چه نوع سلول بنيادي براي مطالعات درماني و ارئه خدمات استفاده مي‌شود؟

با توجه به يافته‌هاي آزمايشگاهي و همچنين مطالعات انجام شده در مدل‌هاي حيواني در حال حاضر تنها استفاده از سلول‌هاي بنيادي بزرگسالان و سلول‌هاي بنيايد خون بند ناف مجوز استفاده در مطالعات باليني و گاها ارائه خدمات را دارند. استفاده از سلول‌هاي بنيادي جنيني و سلول‌هاي بنيادي جدا شده از جنين‌هاي سقط شده به صورت رسمي در هيچ مطالعه انساني مورد ارزيابي قرار نگرفته‌اند. اخيرا سازمان غذا و داروي آمريکا تنها به دو شرکت مجوز استفاده از سلول‌هاي عصبي و سلول‌هاي شبکيه مشتق از سلول‌هاي بنيادي جنيني را بعد از طي مراحل آزمايشگاهي و حيواني تنها در نمونه‌هاي داوطلب، داده است.

سوال ۷: آيا لازم است که سلول‌هاي بنيادي قبل از استفاده کشت داده شوند؟

درحال حاضر استفاده از سلول‌هاي بنيادي بزرگسالان در درمان بيماري‌ها به سه صورت امکان‌پذير است.
در روش اول سلول‌هاي بنيادي بدون هيچ گونه دستکاري و به همراه ساير سلول‌هاي بدني به بيمار تزريق مي‌شوند. اين روش به خصوص در درمان بيماري‌هاي خوني و سرطاني مورد استفاده بوده و يک روش درماني موثر براي معالجه بيماران مبتلا به سرطان خون است. در اين روش که امروزه تحت عنوان پيوند مغز استخوان و يا پيوند سلول‌هاي خون‌ساز شناخته مي‌شود، ابتدا سلول‌هاي موجود در مغز استخوان جداشده و بدون هيچ مداخله اضافي به بيمار تزريق مي‌گردد. مغز استخوان حاوي تعداد بالايي از سلول‌هاي بنيادي خون‌ساز بوده و تزريق آنها در بيماران خوني و بيماراني که سلول‌هاي خون‌ساز خود را به دليل شيمي درماني و يا اشعه درماني از دست داده‌اند را مي‌تواند نجات دهنده باشد. البته در سال‌هاي اخير استفاده از دارويي به نام G_CSF باعث شده که بتوانيم سلول‌هاي بنيادي خون‌ساز را حتي از خون محيطي هم جدا نماييم و ديگر لازم نيست که بيمار درد انجام بيوپسي مغز استخوان را تحمل نمايد.
در روش دوم، به جاي پيوند همه سلول‌هاي به دست آمده از نمونه‌برداري ابتدا سلول‌هاي بنيادي جدا شده و بيمار تنها سلول‌هاي جداشده را دريافت مي‌نمايد. با اين حال لازم نيست که قبل از پيوند سلول‌ها تکثير يابند. به عنوان مثال در درمان بيماري‌هاي قلبي از جمله سکته قلبي بعد از تهيه نمونه مغز استخوان، سلول‌ها براي جداسازي به آزمايشگاه فرستاده شده و در آنجا با استفاده از روش‌هاي استاندارد سلول‌هاي بنيادي مورد نظر جدا شده و در بيمار مورد استفاده قرار مي‌گيرند. اغلب براي جداسازي لازم است که از مواد خاصي به نام آنتي‌بادي متصل به نانوذرات آهن استفاده شود که در حال حاضر امکانات باليني آن تنها در چند مرکز از جمله مرکز سلول درماني رويان وجود دارد.
بالاخره در روش سوم لازم است که سلول‌هاي بنيادي قبل از استفاده کشت و تکثير يافته و سپس مورد استفاده قرار گيرند. از آنجايي که تعداد سلول‌هاي بنيادي در اغلب بافت‌ها بسيار محدود بوده و معمولا صدمات وارد شده به تعداد زيادي از سلول‌هاي بنيادي نياز دارند، در برخي از روش‌هاي درماني لازم است که تعداد سلول‌هاي بنيادي با استفاده از روش‌هاي کشت زياد شده و سپس مورد استفاده قرار گيرند. البته در برخي مطالعات ممکن است که لازم باشد علاوه بر تکثير نوع سلول‌ها نيز با استفاده از مواد محيط کشت تغيير يافته و به بيمار پيوند زده شوند. ‌به عنوان مثال در بيماري‌هاي استخوان و غضروفي سلول بنيادي مورد استفاده عبارت است از سلول بنيادي مزانشيمي که تعداد آن در نمونه‌هاي مغز استخوان تنها یک سلول در چند هزار و يا صدهزار سلول است و لازم است که سلول‌ها قبل از پيوند تکثير يابند. براي تکثير سلول‌ها نيز همانند جداسازي به امکانات خاصي از جمله اتاق‌هاي تميز نياز است که درحال حاضر اين امکان تنها در برخي از مراکز درماني از جمله مرکز سلول درماني رويان فراهم است.

سوال ۸: آيا در حال حاضر از سلول‌هاي بنيادي جنيني در مطالعات باليني استفاده مي‌شود ؟

خير. در حال حاضر به صورت رسمي در هيچ مطالعاه باليني از سلول‌هاي بنيادي جنيني تمايز نيافته استفاده نمي‌شود

سوال ۹: آيا در حال حاضر از سلول‌هاي بنيادي به دست آمده از جنين‌هاي سقط شده در مطالعات باليني استفاده مي‌شود؟


خير. در حال حاضر هيچ گزارشي به صورت رسمي و چاپ شده درخصوص استفاده از اين سلول‌ها در مطالعات باليني وجود ندارد.

سوال ۱۰: آيا استفاده از سلول‌هاي بنيادي عارضه‌اي به همراه دارد؟


بايد توجه داشته باشيم که هيچ روش درماني بدون عارضه نيست و گاه لازم است که براي مشاهده اين عوارض مدت زمان طولاني از ارائه روش گذشته باشد. با اين حال سابقه استفاده از سلول‌هاي بنيايد بزرگسالان به خصوص زماني که از سلول‌هاي بنيادي مغز استخوان استفاده مي‌شود، بيش از ۵۰ سال بوده و تا کنون عارضه جدي همانند ايجاد سرطان در استفاده از اين سلول‌ها گزارش نشده است. برخلاف سلول‌هاي بنيايد بزرگسالان، استفاده از سلول‌هاي بنيادي جنيني تمايز نيافته در مدل‌هاي حيواني نشان داده شده است که مي‌تواند با عوارضي همچون ايجاد تراتوما که نوعي سرطان است، همراه باشد. همچنين در يک گزارش موردي ديده شده است که تزريق سلول‌هاي بنيايد جدا شده از جنين‌هاي سقط شده در يک بيمار مبتلا به فلج مغزي بعد از ۴ سال موجب ايجاد تومور در همان ناحيه شده است.

سوال ۱۱: آيا کشت سلول‌هاي بنيادي مي‌تواند احتمال تغيير ژنتيکي در اين سلول‌ها را افزايش دهد؟


از آنجايي که در محيط کشت اغلب از موادي استفاده مي‌شود که تکثير سلول‌ها را تحريک مي‌نمايند، نشان داده شده است که کشت طولاني مدت سلول‌‌های بنيادي بالغين حداقل به مدت ۴ ماه يا بيشتر مي‌تواند منجر به تغييرات ژنتيکي در سلول شده و يا حتي باعث رشد کنترل نشده سلول شود و در حال حاضر بررسي ساختار کروموزمي و ژنتيکي سلول‌هاي کشت شده قبل از تزريق جزو الزامات اين روش است. ضمنا لازم است که زمان کشت به حداقل رسانده شود تا سلول دست خوش تغييرات نگران کننده نشود.

سوال ۱۲: آیا سلول درمانی را می توان به صورت خوراکی و قرص استفاده کرد؟

خیر. در سلول درمانی از سلول های زنده برای پیوند استفاده شده و در حال حاضر تنها راه استفاده از آن پیوند سلول ها به صورت تزریقی در عروق و یا محل درگیری است و هیچ شکل دیگری از این روش وجود ندارد. ضمن آن که باید بدانیم نگهداری سلول ها به صورت زنده نیز دارای شرایط خاصی که عملا با تهیه محصول به صورت قرص متناقض است.

سوال ۱۳: آیا قرصی وجود دارد که بتواند سلول های بنیادی بدن را تحریک نماید؟

خیر. در حال حاضر تنها داروی مورد استفاده برای تحریک سلول های خون ساز دارویی است به نام G-CSF که تنها به صورت تزریقی قابل استفاده است. این دارو باعث می شود که سلول های بنیادی خون ساز از مغز استخوان وارد گردش خون شوند که در حال حاضر تنها کاربرد آن در پیوند مغز استخوان است. در چند مطالعه از این دارو برای بیماران مبتلا به سکته قلبی نیز استفاد شد ولی نتایج نشان داد که نه تنها در بهبود شرایط بیماران موثر نیست همچنین به دلیل افزایش غلظت خون به واسطه افزایش تعداد سلول های خونی می تواند موجب افزایش گرفتگی عروق و حتی استنت (فنر) مورد استفاده در بیماران قلبی گردد.